SENTYMENTALNA  PODRÓŻ  NA  PODOLE
(15 – 21 września 2002)

15 września
Pomysł odwiedzenia miejsc, gdzie przed ponad 80-ciu laty żyli nasi pradziadkowie i dziadkowie, gdzie przyszli na świat nasi ojcowie, zrodził się kilka miesięcy temu. Od tego momentu minęło trochę czasu, aż wreszcie nadszedł dzień niedziela 15-go września, kiedy to zbieramy się u Krystyny w Chorzowie i oczekujemy na zamówiony transport. Jedziemy we czwórkę – Krystyna, Andrzej, Marian i Juliusz. O 22-giej, zgodnie z umową podjeżdża mikrobus, pakujemy się i w drogę na przejście graniczne w Krakowcu, gdzie docieramy w godzinach rannych 16-go. Kolejki oczekujących nie ma, więc dosyć sprawnie załatwiamy formalności i ok. 6.00 rano 16-go jesteśmy już po drugiej stronie szlabanów. Pada drobny deszczyk, ale mamy nadzieję, że sprawdzą się prognozy i Podole przywita nas słońcem zgodnie ze swoim herbem (jest nim właśnie słońce). Tymczasem jedziemy w kierunku Lwowa, który jest naszym pierwszym etapem podróży. Niestety nie wszystko układa się po naszej myśli, bo po ok. pół godziny jazdy wpadamy w jakiś dołek na szosie, pęka tylny lewy resor i …. stop. Co robić? Przecież nie możemy zakończyć dopiero, co rozpoczętej podróży. Decydujemy się na dalszą jazdę w tempie dobrze zmęczonego żółwia, omijając pojawiające się co chwilę dziury. Około 8-mej docieramy do przedmieść Lwowa i zaczynamy poszukiwania jakiegoś auto-złomu, aby zakupić potrzebny resor. Niestety nigdzie nie znajdujemy poszukiwanej części, aż trafiamy do warsztatu samochodowego, gdzie udostępniają nam kanał i pomagają w zakupieniu resoru. Wreszcie po dłuższych poszukiwaniach prowadzonych przez Juliusza z jednym z pracowników serwisu udaje się zakupić resor, oczywiście na koszt firmy turystycznej, z której pochodził samochód. Cała operacja wymiany trwa do godziny 17-tej. Samochód jest gotowy do dalszej jazdy. Uradowani tym faktem ruszamy. Czas przeznaczony na zwiedzanie Lwowa skurczył nam się i z konieczności bardzo szybko odbywamy spacer po centrum Lwowa w rejonie Opery oraz zaglądamy na Cmentarze Łyczakowski i Orląt Lwowskich. Ten ostatni pięknie odrestaurowany czeka w dalszym ciągu na oficjalne otwarcie. Na więcej nie mamy już czasu i wyruszamy dalej, bo jeszcze dziś musimy dotrzeć do Kamieńca Podolskiego, gdzie mamy zamówiony hotel. Mijamy Tarnopol, Trembowlę, Kopyczeńce, Skałę Podolską i wreszcie o 1.30 w nocy, już 17-go września docieramy do Kamięńca Podolskiego do hotelu „Ukraina”. Po rozlokowaniu się w pokojach, kąpielach w zimnej wodzie (na ciepłą nie natrafiamy do końca pobytu) i spóźnionej kolacji, ok. 3-ciej nad ranem zasypiamy utrudzeni podróżą.

17 września
Wstajemy o 8-mej, wita nas piękna pogoda, słoneczko świeci, zjadamy całkiem smaczne śniadanko na miejscu w hotelu i ruszamy zwiedzać Kamieniec Podolski. Zaczynamy od Starówki i Rynku Polskiego oraz Katedry kamienieckiej, gdzie na przykatedralnym cmentarzu został pochowany w 1919r dziadek Krystyny - Karol. Śladów po grobach zostało niewiele, jako że w latach 20-tych władza radziecka zlikwidowała je. Oczywiście grobu Karola też nie odnaleźliśmy. Potem odwiedzamy kościół św. Trójcy fundowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, kościół św. Trynitarski fundowany przez Potockich (aktualnie w remoncie) a następnie idziemy do Twierdzy Kamienieckiej. Wrażenie piorunujące. Zbudowana na skałach, otoczona wieńcem murów obronnych z licznymi wieżami i płynącym w dole Smotryczem stanowiła w odległych czasach trudny orzech do zgryzienia dla najeźdźców. W muzeum etnograficznym wewnątrz twierdzy znajdujemy stare zdjęcie Kużelowej, co uwieczniliśmy na taśmie video. W naszym zwiedzaniu towarzyszy Aleksander – miejscowy przewodnik, Polak z pochodzenia, który wyjaśnia nam wszystkie fakty historyczne i ciekawostki związane z Kamieńcem. W drodze powrotnej udajemy się przed budynek obecnej galerii a w zamierzchłych czasach Gimnazjum Kamienieckiego – tutaj uczęszczali i pobierali nauki między innymi Karol i Rudolf Wilczewscy, nasi dziadowie. Odwiedzamy też miejscowy stary cmentarz kamieniecki, poszukując grobów Wilczewskich, którym przyszło żyć w Kamieńcu Podolskim i którzy tam zostali pochowani. Niestety nie natrafiliśmy na nie. Cmentarz był wielokrotnie niszczony, zwłaszcza w okresie ostatniej wojny i wiele grobów nie dotrwało do dnia dzisiejszego. Pod wieczór wracamy do hotelu na zasłużony odpoczynek.

18 września
W dniu dzisiejszym główny cel naszej podróży to Kużelowa Wielka i okolice. Zamierzamy odwiedzić miejsca, o których słyszeliśmy do tej pory z opowiadań rodzinnych i przekazów pisemnych. Pogoda dalej nam dopisuje. Po śniadaniu wyjeżdżamy całą ekipą, łącznie z naszym wiernym przewodnikiem Aleksandrem, w kierunku Dunajowiec, Minkowiec i Kużelowej. Choć nie dajemy po sobie znać, ale w miarę zbliżania się poziom adrenaliny stale idzie w górę i serca dziwnie kołaczą. Zatrzymujemy się przy kościele w Dunajowcach, aby zasięgnąć języka odnośnie tego, co możemy zastać na miejscu. Bardzo uprzejme siostry zakonne informują nas o cmentarzu w Minkowcach i innych ciekawych miejscach. Po krótkiej rozmowie jedziemy dalej. Wreszcie Minkowce, dawna parafia katolicka dla Kużelowej i innych okolicznych wiosek. Szukamy cmentarza i kościoła, dowiadujemy się wreszcie, że stary kościół został rozebrany przed II WŚ a nowy wybudowano 10 lat temu na miejscu kaplicy cmentarnej. Odnajdujemy je na pobliskim wzgórzu górującym na Minkowcami i zaczynamy szukać tego, co zostało po grobach chowanych tam Wilczewskich. Jakież jest nasze zdziwienie, kiedy odnajdujemy kilka z nich i to w całkiem niezłym stanie, choć napisy zdążyły się lekko wykruszyć (pomniki wykonane z piaskowca). Cała kwatera Wilczewskich znajdowała się tuż przy lewej ścianie kaplicy i w związku z budową nowego kościoła część grobów zniknęła. Zachowało się osiem grobów z pomnikami a napisy na nich są następujące (pisownia oryginalna):
Tu spoczywa 
Stanisław Wilczewski
urodził się dnia 9 Listopada 1819  
Umarł dnia 5 grudnia 1871

Front pomnika:
W. Juzef Wilczewski    
Sędzia dokonał życia, mając lat 80 dnia 9 Listopada 1858
Z boku pomnika:
Tu spoczywają zwłoki Józefa Wilczewskiego 
i Małżonki Jego Marianny z Łążyńskich
Z boku pomnika:
W. Marianna Wilczewska zakończyła życie d. 26 sierp. 1858, 
przeżywszy lat 70. 
Proszą oboje o pobożne westchnienie.

Tu spoczywają zwłoki S.P. Juliusza Wilczewskiego
umarł  d. 25 Mca Października 1849 mając lat 25 

D.O.M.
Michał Wilczewski
żył lat 52 zmarł 25 Lutego1882
Piece esce peace

LEON WJLCESZKI   
ŻYŁ LAT  ..?…

D.O.M.
Tekla z Suchowieckich Wilczewska
żyła lat 36 umarła 7 Listopada 1876
Pokój Jej duszy

Tu spoczywają zwłoki
Józefa Wilczewskiego
żył lat 50 umarł 21 Sierpnia 1900

Wiktoria z Wilczewskich Grzyzowska
zmarła 2 Stycznia 1869

Po chwili przychodzi pani, która pod nieobecność księdza opiekuje się kościołem. Otwiera go, byśmy mogli zmówić modlitwę za zmarłych. Opowiada o czasach, które minęły i o budowie nowego kościoła.
Chwilę potem ruszamy dalej, zjeżdżamy z głównej drogi na szutrową wiodącą do Kużelowej Wielkiej. Po ok. 20-tu minutach docieramy do tablicy z nazwą wsi, robimy pamiątkowe zdjęcia i drogą wiodącą ostro w dół jaru rzeki Uszycy, nad którą malowniczo położona jest Kużelowa Wielka, zjeżdżamy do „centrum”. Natychmiast zostajemy otoczeni gromadką dzieci, chwile później pojawiają się dorośli zainteresowani celem naszego przyjazdu. Po naszych wyjaśnieniach, że jesteśmy potomkami ludzi, którzy gospodarzyli tutaj do wybuchu rewolucji bolszewickiej, zaczynają nam opowiadać o tym wszystkim, co słyszeli od swoich rodziców i co zostało w ich pamięci o tamtych czasach. I niespodzianka - ludzie mówią - dwór jest. Biegniemy pod górę we wskazane miejsce aż dech nam zapiera. Jesteśmy oszołomieni tą wiadomością. Stary dwór z okresu 1811-1814r stoi na stoku jak za dawnych lat. Obszerny jak na tamte czasy budynek z wielkim majątkiem ziemskim, dawny majątek pojezuicki, zakupiony przez naszego prapradziada na prawach niepodzielności - majoratu.
Pojawia się nauczyciel historii z miejscowej nowej szkoły, Michał Łaba, którego dziadek pracował u Rudolfa Wilczewskiego. Podejmuje się roli przewodnika po interesujących nas miejscach i udaje się z nami do starego dworu. Z tego, co nam wiadomo urodzili się w nim między innymi Karol, Stefania i Rudolf Wilczewscy. Oglądamy z wielkim wzruszeniem to, co zostało ze starego dworu, wchodzimy do środka (mieści się tam obecnie stołówka szkolna), siadamy w jednej z izb – dziwne wrażenie nas ogarnia, bo oto znów po ponad 80-ciu latach Wilczewscy chodzą po starych, oryginalnych podłogach i siedzą w izbie gdzie najprawdopodobniej mieściła się jedna z sypialni. Dwór jako taki jest w dobrym stanie, zmieniono tylko dach z gontu na pokrycie eternitowe, obniżono go, przez co stracił właściwe proporcje. Zniknął też ganeczek przed wejściem i ozdobne okna witrażowe. Ale mur oporowy przed dworkiem z białego kamienia we fragmentach istnieje. Po chwili zadumy i zrobieniu pamiątkowych zdjęć ruszamy dalej. Niedaleko znajdujemy miejsce, gdzie na skale stała cerkiewka upamiętniona na rysunku dworku wykonanym przez dzieci Rudolfa. Dziś już jej nie ma. W latach trzydziestych rozebrano ją a skały kruszono i wykorzystywano do prac budowlanych (chyba: runęła wraz z wietrzejącą skałą). Nie zachowało się również źródełko wspominane w opowieściach, które tryskało ponad pieczarą zamieszkałą, jak głosi legenda, przez pustelnika. A w strumieniu żyły pstrągi. U podnóża skał stoi jedynie domek diakona. 
Następnym miejscem, do którego wiedzie nas Michał jest miejscowy cmentarzyk na wzgórzu i odnaleziony swego czasu przez niego nagrobek jednego z Wilczewskich. Jedziemy tam okrężną drogą, ponieważ ziemia tutaj to wspaniały „tłusty” czarnoziem, rozmokły po ostatnich deszczach, więc dojazd krótszą trasą niemożliwy. A i tak musimy w pewnym miejscu wysiadać i przepychać naszego „Transita” zagrzebanego w czarnej mazi. Po drodze Michał pokazuje miejsca gdzie stały zabudowania majątków Wacowskich i Kulczyckich (rodziny skoligacone z Wilczewskimi), lecz po nich pozostały jedynie sady z drzewami rodzącymi do dziś owoce. Docieramy na cmentarz gdzie Michał pokazuje groby swoich bliskich a więc dziadka (pracował u Rudolfa), ojca a następnie syna, który zginął tragicznie w wieku 19-tu lat. Rozpoczynamy następnie poszukiwania w zarośniętej krzakami części cmentarza nagrobka Wilczewskiego. Po pewnym czasie Michał znajduje - jest w opłakanym stanie, przewrócony, porośnięty mchem i z napisem trudnym do odczytania, ale po oczyszczeniu można częściowo odczytać inskrypcję

Jan Wilczewski
zmarł 10 Września 1871
i Żona

Reszta nagrobków poprzewracanych, rozebranych, zarośniętych trawą i krzewami, tak, że pomimo naszych wielkich wysiłków, nie zdołaliśmy nic więcej odczytać. Wykonujemy zdjęcia, krótka modlitwa i w dalszą drogę do miejsca gdzie kiedyś gospodarzył Rudolf Wilczewski. Malownicze miejsce położone na uboczu wsi Kużelowa Wielka, nad jarem rzeki Uszycy i to chyba było głównym powodem, że z zabudowań nic nie zachowało się – nie były po rewolucji zagospodarowane a czas i ludzie zrobili swoje. Wyraźnie widoczne są ślady drogi dojazdowej do dworu, miejsce gdzie była brama wjazdowa na podwórze. Rosną jeszcze na skraju dzisiejszego lasu (kiedyś to był sad) stara jabłoń i grusza, w lesie widoczne są pozostałości fundamentów stajni, kiszarni oraz zawalona studnia. W gąszczu krzaków rośnie rozłożysty krzew bzu, który jak gdyby nie poddawał się przeciwnościom losu - wszystko to pamiątki po dawnych gospodarzach, szkoda tylko, że takie skromne. Porozglądawszy się wokół, Juliusz zabiera trochę ziemi do woreczka i kilka kamyków na pamiątkę. Następnym etapem jest położony po drugiej stronie rzeki Uszycy majątek Pawła Wilczewskiego. Musimy jechać okrężną drogą, aby nie zakopać się znów. Po drodze, już we wsi Kużelowej Wielkiej, stajemy przy moście przez rzekę (boimy się przejeżdżać, bo konstrukcja wygląda raczej marnie, ale Michał zapewnia, że do wody nie wpadniemy). Nie opodal mostu stoi (i pracuje do dziś w środy i piątki) młyn wodny, który był własnością Stefanii Wilczewskiej. Wygląd nie najlepszy, widać, że przez wiele lat nie był remontowany, napęd wodny zamieniono na elektryczny (fragmenty koła z drewnianymi łopatkami smętnie zwisają nad wodą). Po krótkim postoju i wykonaniu zdjęć jedziemy dalej wzdłuż jaru przy wijącej się w dole Uszycy. Gdy docieramy na miejsce okazuje się, że w majątku Pawła funkcjonuje kołchoz. Wszędzie potworne błoto, bałagan niesamowity, a w samym dworku urzędują prosiaki! O dawnych, całkiem innych czasach, świadczą rosnące przed dworkiem potężne sosny i świerki nasadzone przez dawnych gospodarzy (drzewa iglaste nie występuje tam w stanie naturalnym). Napotkani ludzie prowadzą nas za zabudowania byśmy zobaczyli stary sad, który istnieje do dnia dzisiejszego i co ciekawe owocuje dorodnymi, dużymi jabłkami. W smaku również wyśmienite – próbowaliśmy. Ale to nie koniec, jak twierdzą ci sami starzy ludzie, pomiędzy drzewami rosną jeszcze dziko truskawki sadzone przeszło osiemdziesiąt lat temu. Nie chce nam się wierzyć w to, ale oni zapewniają, że tak jest faktycznie. Sami tu przychodzą i zbierają je w czasie owocowania. Niesamowite.
Po rozmowie zbieramy się do powrotu, jest już późna godzina a jeszcze musimy dotrzeć do hotelu w Kamieńcu Podolskim. Tymczasem Michał zaprasza nas do siebie na kolację. Przyjmujemy radośnie zaproszenie i po chwili siedzimy za stołem. Oczywiście kontynuujemy rozmowę na temat tego, co dzisiejszego dnia zobaczyliśmy, wypijamy symbolicznie za zdrowie gospodarzy, dziękujemy za miły wieczór i ruszamy w drogę powrotną. Jest już późno i ciemno, kiedy opuszczamy Kużelową Wielką. Nie wszystko, co zamierzaliśmy, zobaczyliśmy (Kużelowa Mała, Siniakowce). Powinniśmy pojechać tam w dniu jutrzejszym. Przy wyjeździe z Kużelowej zatrzymuje nas Iwan Owczaruk, z którym rozmawialiśmy rano. Zatrzymuje nas i na drogę wręcza nam bochen chleba, jabłka i butelkę wina własnej roboty, jako wyraz jego gościnności. Zaprasza nas abyśmy jeszcze kiedyś odwiedzili te strony. Michał Łaba również przyłącza się do zaproszenia. Ze łzami w oczach żegnamy się, dziękując serdecznie za pomoc w zwiedzaniu Kużelowej Wielkiej i okolic. Do hotelu docieramy późną nocą, szybko jemy kolacje i do łóżek. Jutro czeka nas następny, pracowity dzień.

19 września
W dniu dzisiejszym dokonujemy podziału ról. Krysia, Andrzej i Marian jadą do Kużelowej Małej, aby odnaleźć majątek jej dziadka Karola a Juliusz z przewodnikiem Aleksandrem udają się do archiwum kamienieckiego, aby zorientować się czy dostępne są jakieś dokumenty dotyczące Wilczewskich.
Droga prowadząca do wsi Kużelowa Mała okazuje  się nie lada przeszkodą dla tak delikatnego jak na tamte tereny samochodu. Wszystkie drogi są tam szerokie, wytyczone z rozmachem ale stan ich jest miejscami opłakany. Ta droga jest wykonana z dwóch podłużnie ułożonych rzędów płyt drogowych. Co rusz to pułapka. Ostatecznie biorąc przykład z miejscowych kierowców jedziemy skrajem pola. We wsi zasięgamy języka o tamtejszych majątkach Wilczewskich. Korzystamy z uprzejmości Nadji, która jedzie z nami wskazać miejsca gdzie żyli Wilczewscy. Oglądamy majątki i zabudowania dworskie Bolesława, brata naszego pradziadka, wdowy Kalasantowej oraz miejsce gdzie był dworek Marcelego. Ale wciąż nie możemy dowiedzieć się gdzie wybudował swój dwór i zabudowania gospodarskie Karol – dziadek Krysi. Wreszcie Nadia widząc nasza determinację zawozi nas do na wpół ślepego i trochę przygłuchego staruszka, który jako jedyny powinien pamiętać nieco z tamtych czasów. Jednak staruszek nie mógł pozbierac myśli i sprawa wyglądała już beznadziejnie. W ostatniej chwili dziadek wykrzyknął, że na pewno chodzi o panicza Karolka i wskazuje nam miejsce obecnej leśniczówki. Jedziemy tam i okazuje się, że dwór i zabudowania Karola ostały się w najlepszym stanie ze wszystkich dworków. Stoi na skraju lasu, jest obecnie  leśniczówką. Rodzina leśniczego zamieszkuje w połowie pomieszczeń. Reszta nieużywana, w stanie jak 100 lat temu. A to duża posesja: dwór i zabudowania, stara studnia, wozownia, drewutnia, stodoła, lodówka ziemna, w lasku tuż obok "świątynia dumania" – wdzięcznie prezentująca się altanka. 
Zaglądamy do środka dworu - wszystko jak za czasów Karola. Stoją jak za dawnych czasów stare piece, zrobione z szamotu, otynkowane, drzwiczki oryginalne. Na podłogach suszą się tegoroczne zbiory orzechów włoskich. Nasyceni widokiem solidnego gospodarstwa robimy dużo zdjęć. Kończymy objazd Kużelówki i Siniakowiec. W drodze powrotnej odwiedzamy starą nianię Wandy, córki Marcelego – Warwarę Mielnik. Warwara pamięta wiele z tamtych czasów, opowiada o nieszczęśliwych losach rodziny Marcelego i jego żony Zofii Demezer, aktorki z Zurychu. Marceli po 1920 roku przeniósł się do Dubna, gdzie przez wiele lat piastował zaszczytne stanowisko burmistrza tego miasta. Wzruszeni losami naszej rodziny, ich pospiesznym wyjazdem (ucieczką przed komunistycznymi porządkami) z Podola do wschodniej Małopolski, opuszczamy te niezwykłe dla nas miejsca. Podążamy do Kamieńca aby spotkać się z Juliuszem, który przeznaczył ten dzień na próbę udokumentowania losów Wilczewskich.
Okazuje się, że wizyta Juliusza w archiwum zakończyła się bardzo szybko. Dowiedział się bowiem, że nie ma możliwości, aby własnoręcznie przeszukiwać zasoby. Należy złożyć zamówienie a spis odnalezionych dokumentów zostanie nadesłany do Polski. Tak też zostało uczynione z nadzieją, że w ciągu rozsądnego czasu takowy spis dotrze do nas do Polski. Pozostałą część dnia Juliusz z Aleksandrem spędzili na powtórnym zwiedzaniu Kamieńca Podolskiego i jego zabytków, obeszli dookoła całe stare miasto, jeszcze raz zaszli na stary cmentarz poszukując grobu Heleny Wilczewskiej, niestety bez rezultatu.

20 września
To już dzień wyjazdu z Kamieńca Podolskiego. Niestety nie możemy dłużej tu zabawić, choć chciałoby się. Mamy jeszcze w planie odwiedzenie okolic Kołomyi, gdzie zamieszkiwała w późniejszych czasach, po ucieczce z Podola, rodzina Krysi i Andrzeja. Po śniadaniu pakujemy się do samochodu, żegnamy z Aleksandrem – przewodnikiem i ruszamy w drogę. Jedziemy przez Chocim, gdzie na krótko zajeżdżamy, aby spojrzeć na twierdzę. Zastajemy tam przygotowania do mających odbyć się w dniu 21 września obchodów 1000-lecia Chocimia. W związku z tym nie możemy się zbyt swobodnie poruszać. Zabezpieczano teren przed zapowiedzianym przyjazdem Kuczmy, prezydenta Ukrainy. Ale zobaczyliśmy to, co chcieliśmy i ruszamy dalej. Jedziemy przez Czerniowce, Kołomyję, odszukujemy Usti k. Śniatynia i Sołtanówkę, miejscowości położone nad piękną doliną Prutu, majątki Abgarowiczów i Komarów - rodzin spokrewnionych poprzez dwa małżeństwa z Wilczewskimi, a następnie skręcamy do miejscowości u podnóża Karpat - Peczyniżyna. Tutaj odnajdujemy starą fabrykę mebli i tartak, których właścicielami byli Jakubowicze i Dobrowolscy (rodzina Olesia Dobrowolskiego, zięcia Karola). Po rozmowie z tamtejszymi ludźmi i odwiedzeniu miejsca po starym budynku, w którym mieszkali właściciele fabryki (zostały jedynie smętne szczątki fundamentów) i wykonaniu zdjęć jedziemy dalej do pobliskiego Mołodiatyna. Tu ostatnie lata życia spędziła u swej córki Anna, żona Karola. Udajemy się na stary cmentarz katolicki, aby odszukać jej grób. Pomimo, że wiele przedwojennych pomników zachowało się, grobu Anny nie odnajdujemy. Zdaniem Andrzeja dlatego, że pogrzeb odbył się w 1940r i nie było wówczas możliwości wykonania pomnika a grób ziemny bardzo szybko uległ zniszczeniu. Minęło przecież 60 lat. 
Czas nas goni, ruszamy więc pospiesznie w drogę. Mijamy Stanisławów, Stryj. Zatrzymujemy się na jakimś parkingu, gdzie Krysia pod gołym niebem przygotowuje obiado-kolację. Po krótkim postoju dalsza jazda w kierunku Drohobycza, gdzie zatrzymujemy się na noc w prywatnej kwaterze u pani Marii. Docieramy tam późną nocą. Pani Maria, nasza gospodyni, przygotowała dla nas z polską gościnnością ciepłą kolację. Oczywiście rozpoczęła się dyskusja o starych czasach, o naszej podróży, sprawach dnia dzisiejszego, o polonii drohobyckiej. Po raz pierwszy od paru dni kąpiemy się w ciepłej wodzie, tocząc boje o pierwszeństwo pobytu w łazience. Późną nocą idziemy spać, aby następnego dnia być w jako takiej formie.

21 września
To pierwszy dzień, kiedy zaczyna padać deszcz. Chyba to łzy, że trzeba wyjeżdżać do Polski, pozostawiając jedynie we wspomnieniach i na kliszy wszystko to, co zobaczyliśmy. Juliusz rano wyrusza na krótki spacer po Drohobyczu, następnie po śniadaniu jedziemy całą grupą z panią Marią do pobliskiego Truskawca, przedwojennego kurortu, gdzie w podróży poślubnej byli rodzice Krysi. Deszcz leje i nie ma możliwości odbycia spaceru po zdrojowym parku. Zachodzimy jedynie do pijalni wód, gdzie raczymy się między innymi wodą „Naftusią”, która ma smak i zapach nafty (wokół znajdują się warstwy roponośne) a którą dla zdrowia  „katują się” kuracjusze.
Po degustacji wsiadamy do samochodu, wracamy do Drohobycza, żegnamy się z panią Marią i odjeżdżamy w kierunku Sambora i dalej na przejście graniczne w Krakowcu. Docieramy tam około 17-tej. Odprawa przebiega sprawnie, kolejki nie ma i szybko znajdujemy się po stronie polskiej. Nasze wrażenia przekraczania granicy nie pokrywają się z opowiadaniami innych turystów. Tak kończy się nasza pierwsza (mamy nadzieję, że nie ostatnia) wizyta na Podolu.